Funkcjonowanie systemu bankowego w Polsce opiera się na istniejącym prawie bankowym. Prawo bankowe - jest to ogół norm prawnych regulujących strukturę systemu bankowego, ustrój prawny banków, ich działalność oraz stosunki prawne powstające w związku z tą działalnością. Prawo bankowe rozumiemy jako:
1. Prawo bankowe publiczne - ustala pojęcie i zasady tworzenia banków, określa ich rodzaje i formy prawne, w których mogą działać.
Można tu wymienić takie akty prawne jak:
- Ustawa z 29.08.1997 Prawo Bankowe,
- Ustawa z 29.08.1997 o Narodowym Banku Polskim,
- Ustawa z 02.12.1994 Prawo Dewizowe,
- Ustawa z 24.06.1994 o restrukturyzacji banków spółdzielczych i BGŻ,
- Ustawa z 03.02.1993 o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw,
- Ustawa z 14.12.1994 o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym,
- Ustawa z 07. 07.1994 o denominacji złotego,
- Ustawa z 16.09.1982 Prawo Spółdzielcze,
- Ustawa z 22.03.1991 Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych,
- Ustawa z 14.06.1996 o łączeniu i grupowaniu niektórych banków w formie spółki akcyjnej,
- Dekret o systemie walutowym i inne,
2. Prawo bankowe prywatne - określające zachowania uczestników czynności bankowych i usług.
Można wymienić tu przede wszystkim takie akty prawne jak:
- Kodeks cywilny,
- Kodeks postępowania cywilnego,
- Kodeks handlowy.
Prawa te uzupełniają rozporządzenia wykonawcze (Dz.U.), zarządzenia (MF), zarządzenia prezesa NBP, zasady ustalane przez Międzynarodową Izbę Handlową w Paryżu i inne.
Ogólna koncepcja funkcjonowania systemu bankowego w Polsce sformułowana w obowiązującym dzisiaj prawie bankowym określa kilkanaście podstawowych zasad prawnych działania banków na terenie naszego kraju.
1. Dopuszczalność tworzenia banku jedynie w formie spółki akcyjnej, banku państwowego lub banku spółdzielczego.
2. Wymagane posiadanie zezwolenia na wykonywanie czynności bankowych.
3. Kapitał wnoszony przez założycieli nie może być niższy niż równowartość 5.000.000 ECU.
4. Obowiązek posiadania przez bank statutu.
5. Obowiązek zapewnienia ochrony środków obcych zdeponowanych w banku.
6. Obowiązek zapewnienia płynności finansowej.
7. Obowiązek zachowania tajemnicy dotyczącej faktu posiadania rachunku, obrotów na rachunkach, wynajmowania sejfów, skrytek itp. Od tej zasady istnieją wyjątki związane z współpracą z innymi bankami, nadzorem bankowym, postępowaniem sądowym lub skarbowym, kontrolą prowadzoną przez Najwyższą Izbę Kontroli.
8. Brak odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania innych banków. Istniejący do 31.12.1999 roku wyjątek od tej reguły dotyczy wkładów oszczędnościowych w PKO BP, PeKaO S.A. i BGŻ, w zakresie przekraczającym gwarancję ustawowego gwarantowania środków pieniężnych w ramach Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, wkładów zgromadzonych na książeczkach mieszkaniowych wystawionych do 23.10.1990 r., imiennych rachunkach oszczędnościowo kredytowych w bankach prowadzących kasy mieszkaniowe (wg odrębnych zasad).
9. Księgi i dokumenty banków mają moc dokumentów urzędowych co oznacza, że istnieje domniemanie ich zgodności ze stanem faktycznym, a więc roszczenia w nich zawarte mają moc tytułów wykonawczych bez konieczności uzyskania dla nich sądowych klauzul wykonalności. Na ich podstawie można dokonywać wpisów w księgach wieczystych i rejestrach publicznych.
10. Zasada minimalizacji ryzyka wiążącego się z kredytowaniem, utratą płynności, stratami w obrocie papierami wartościowymi, zmianami stóp procentowych, ruchem kursów walut, rozliczeniami zagranicznymi oraz z niesprawnością organizacyjną i techniczną. Dla ograniczenia tych ryzyk stosuje się różne formy zabezpieczeń kredytów, bada się zdolność kredytową, stosuje normy określające koncentrację kredytu i wskaźniki wypłacalności, tworzy się rezerwy, a także prowadzi nadzór. |
